Szlakiem Mikołaja Kopernika i... - Warmia
W dniach 18–20 września 2026 r. Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Kutnie zorganizowało dla swoich członków trzydniową autokarową wycieczkę turystyczno-krajoznawczą po Warmii – Szlakiem Mikołaja Kopernika. Była to niezwykła podróż, podczas której poznawaliśmy miejsca związane z wielkim astronomem, podziwialiśmy zabytki, słuchaliśmy ciekawych opowieści Pani przewodnik, a przede wszystkim mogliśmy wspólnie spędzić czas wśród pięknej warmińskiej przyrody.
Pierwszym punktem naszej wyprawy był Olsztyn, stolica Warmii, miasto otoczone zielenią i jeziorami. Spacer rozpoczęliśmy w Parku Centralnym, skąd udaliśmy się w kierunku Starego Miasta i wzgórza zamkowego. Najważniejszym zabytkiem Olsztyna jest gotycki zamek Kapituły Warmińskiej, którego budowę rozpoczęto w XIV wieku. To właśnie z tym miejscem szczególnie związana jest postać Mikołaja Kopernika. Astronom mieszkał tutaj i pełnił funkcję administratora dóbr kapituły warmińskiej w latach 1516–1519 oraz ponownie w latach 1520–1521. W zamku zachowała się wykonana przez niego w 1517 roku tablica astronomiczna, służąca do obserwacji pozornego ruchu Słońca i wyznaczania równonocy. Nie mogło oczywiście zabraknąć pamiątkowego spotkania z Kopernikiem przy jego pomniku. Olsztyn w szczególny sposób pielęgnuje pamięć o astronomie – jego obecność przypominają nie tylko muzealne eksponaty i pomniki, ale także miejsca, w których rzeczywiście żył, pracował i prowadził swoje obserwacje.
Następnie udaliśmy się do Stoczka Klasztornego, gdzie odwiedziliśmy Sanktuarium Matki Bożej Królowej Pokoju. To piękny barokowy zespół klasztorny, ale także miejsce szczególnie ważne w najnowszej historii Polski. W latach 1953–1954 przebywał tu internowany kardynał Stefan Wyszyński, późniejszy Prymas Polski. W klasztorze zachowały się m.in. cela więzienna i Izba Pamięci poświęcona jego pobytowi. Wysłuchaliśmy historii tego niezwykłego miejsca i poznaliśmy losy człowieka, który w trudnych czasach pozostał wierny swoim przekonaniom.
Naszą bazą podczas wycieczki był Lidzbark Warmiński, często nazywany Perłą Warmii. To właśnie tutaj przez kilka stuleci znajdowała się rezydencja biskupów warmińskich. Miasto było ważnym centrum życia religijnego, kulturalnego i administracyjnego regionu. Nocowaliśmy w pięknie położonym Hotelu Krasicki, mieszczącym się w zabytkowych budynkach dawnego przedzamcza rezydencji biskupów warmińskich. Pobyt w hotelu był dla nas nie tylko wygodnym odpoczynkiem po intensywnym dniu, ale również kolejnym spotkaniem z historią Warmii. Wieczorem mieliśmy możliwość wysłuchania interesującej prelekcji astronomicznej, która doskonale wpisywała się w tematykę naszej wycieczki. Była to szczególna okazja, aby jeszcze raz spojrzeć w niebo, które przed wiekami tak bardzo fascynowało Mikołaja Kopernika. Hotel nawiązuje do pobytu astronoma w Lidzbarku i organizuje seanse oraz lekcje astronomii.
Drugiego dnia wyruszyliśmy do Fromborka, jednego z najważniejszych miejsc na Szlaku Kopernikowskim. To tutaj Mikołaj Kopernik spędził znaczną część swojego życia i prowadził badania astronomiczne. Fromborskie Wzgórze Katedralne zachwyciło nas monumentalną katedrą oraz niezwykłym zespołem zabytkowych budowli. Zwiedziliśmy katedrę, poznając jej bogatą historię. Odnalezione w 2004 r. przez polskich archeologów szczątki Mikołaja Kopernika zostały pochowane w 2010 r. pod posadzką bazyliki katedralnej przy ołtarzu Świętego Krzyża. Nad grobem znajduje się czarny granitowy nagrobek z modelem Układu Słonecznego. Następnie weszliśmy na wieżę Radziejowskiego, skąd mogliśmy podziwiać panoramę miasta i okolic. Szczególnym przeżyciem był również koncert organowy, którego muzyka w zabytkowych wnętrzach świątyni stworzyła wyjątkową atmosferę. Frombork był dla nas ważnym przystankiem, ponieważ właśnie tutaj szczególnie mocno można poczuć obecność wielkiego astronoma i zrozumieć, dlaczego Warmia zajmowała tak ważne miejsce w jego życiu.
Kolejnym punktem naszej podróży był Elbląg, miasto o bogatej, sięgającej XIII wieku historii. W średniowieczu był ważnym ośrodkiem handlowym i portowym. Położenie nad rzeką Elbląg przez wieki miało ogromne znaczenie dla rozwoju miasta i jego kontaktów handlowych. Podczas spaceru poznaliśmy historię miasta i jego najciekawsze zabytki. Szczególne wrażenie zrobiła na nas odbudowa (retrowersja) Starego Miasta. Zabudowa elbląskiej starówki została niemal całkowicie zniszczona w styczniu 1945 roku. Dzisiejsze kamieniczki nawiązują do historycznego układu miasta i jego dawnej architektury. Przeszliśmy Ścieżką Kościelną, to unikatowe średniowieczne przejście piesze między kamienicami, ozdobione gotyckimi łukami. Podziwialiśmy imponujący gotycki kościół św. Mikołaja z wieżą widokową o wysokości 95 metrów. Nie zabrakło również opowieści o Piekarczyku, bohaterze jednej z najbardziej znanych elbląskich legend. Według podania młody Piekarczyk miał przyczynić się do uratowania miasta podczas krzyżackiego ataku w 1521 roku. Dziś jego postać jest jednym z symboli Elbląga.
Jedną z największych atrakcji tego dnia był rejs statkiem po trawie. Mogliśmy zobaczyć niezwykłe rozwiązania hydrotechniczne Kanału Elbląskiego. System pochylni pozwala statkom pokonywać różnice poziomów poprzez przemieszczanie ich po specjalnych torach. Widok statku „jadącego” po trawie był dla wielu z nas niezwykłym doświadczeniem i z pewnością na długo pozostanie w pamięci.
Ostatniego dnia poznaliśmy najcenniejszy zabytek – zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim. Jest to jedna z najwybitniejszych gotyckich rezydencji w Polsce. Zamek został wzniesiony w XIV wieku i przez stulecia był siedzibą biskupów warmińskich. Jego charakterystycznym elementem są zachowane, dwukondygnacyjne krużganki otaczające wewnętrzny dziedziniec. Dziś mieści się tutaj oddział Muzeum Warmii i Mazur, w którym można podziwiać m.in. gotycką sztukę sakralną oraz pamiątki związane z dawnymi mieszkańcami zamku. Zamek ma również silny związek z Mikołajem Kopernikiem, który w Lidzbarku przebywał jako sekretarz i lekarz biskupa Łukasza Watzenrodego, swojego wuja. To właśnie na Warmii kształtowały się ważne elementy jego naukowej drogi. Po zwiedzeniu zamku odbyliśmy spacer po mieście. Mogliśmy zobaczyć jego zabytkową zabudowę, a także poznać współczesne oblicze Lidzbarka Warmińskiego – miasta uzdrowiskowego, słynącego m.in. z term i tężni. Zwróciliśmy również uwagę na czyste, świeże warmińskie powietrze.
Ostatnim punktem naszej wycieczki był Gietrzwałd, miejsce niezwykłe zarówno pod względem religijnym, jak i historycznym. Znajduje się tutaj Sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej, związane z objawieniami maryjnymi z 1877 roku. Objawienia trwały od 27 czerwca do 16 września 1877 roku. Według przekazu kościelnego Maryja ukazywała się dwóm dziewczynkom – Justynie Szafryńskiej i Barbarze Samulowskiej. Gietrzwałd jest jedynym miejscem objawień maryjnych w Polsce, którego kult został oficjalnie uznany przez Kościół katolicki.
Trzy dni minęły bardzo szybko. Przemierzając Warmię, mieliśmy okazję nie tylko zwiedzać piękne miasta i zabytkowe zamki, ale także poznawać historię regionu i ludzi, którzy przez wieki tworzyli jego niezwykłe dziedzictwo.
Szczególne miejsce w naszej podróży zajmował oczywiście Mikołaj Kopernik. Warmia była ważną częścią jego życia – tutaj pracował, prowadził obserwacje, zajmował się sprawami administracyjnymi i rozwijał swoje zainteresowania naukowe. Dzięki tej wycieczce mogliśmy zobaczyć miejsca, które pamiętają jego obecność oraz spojrzeć na jego postać nie tylko przez pryzmat wielkiego astronoma, ale również człowieka żyjącego i pracującego na Warmii.
Warmia zachwyciła nas pięknem przyrody, spokojem, bogactwem zabytków i niezwykłą atmosferą miejsc, w których historia wciąż jest obecna.
Elżbieta Żółtowska
Fot: Teresa Gruszczyńska
